Van de twee Rietveld-huizen op deze site is De Braamakkers in Breukelen een rijksmonument (nr. 451863, Rijksmonumentenregister). Woonhuis Bosschaert in Laren is volgens de objectpagina een gemeentelijk monument. Voor beide geldt dat de monumentstatus meebepaalt wat er met het huis kan.
De status opzoeken
De status van een rijksmonument is na te lezen in het Rijksmonumentenregister van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Daar staan het monumentnummer, de datum van inschrijving en een beschrijving van het monument. Voor De Braamakkers is die beschrijving uitgebreid: van de rieten kap tot de stalen kozijnen, de rode keukendeur en de gebogen haard. Voor een gemeentelijk monument is de gemeente het aanspreekpunt.
Lees zo’n beschrijving door voordat u een huis koopt: zij laat zien welke onderdelen zijn beschreven. Voor De Braamakkers vermeldt het register bijvoorbeeld dat het interieur, met uitzondering van de vloer, nog grotendeels authentiek is.
Instandhouding en vergunningen
Eigenaren van een rijksmonument hebben een instandhoudingsplicht: noodzakelijk onderhoud mag niet achterwege blijven (IPLO). Voor activiteiten die een rijksmonument kunnen aantasten is een omgevingsvergunning nodig voor een rijksmonumentenactiviteit; meestal beslist de gemeente op de aanvraag (IPLO, RCE).
Regulier onderhoud is vergunningvrij zolang detaillering, profilering, vormgeving, kleur en materiaalsoort niet veranderen (IPLO). Een gevelplank vervangen door eenzelfde plank in dezelfde kleur valt daar dus onder; een kozijn in een andere vorm niet. Bij twijfel is de vergunningcheck in het Omgevingsloket een goed begin, en een vroeg gesprek met de gemeente een logische tweede stap.
Materialen met een eigen taal
Rietveld koos per huis andere materialen. In Breukelen zijn het ongeschaafde houten delen, riet en dunne stalen kozijnen (Rijksmonumentenregister). In Laren wit en zwart geglazuurde baksteen, zwart staal en gelakt cederhout (objectpagina). Zulke materialen vragen om vakmensen die ze kennen: een rietdekker, een smid voor stalen kozijnen, een timmerman die weet hoe een Rietveld-kast in elkaar zit.
Een goede eerste stap bij aankoop is een bouwkundige inspectie door een partij die monumenten kent, bijvoorbeeld de Monumentenwacht. Die inspectie geeft een beeld van de staat van het huis en van het onderhoud dat de komende jaren nodig is.
Subsidie en financiering
Particuliere eigenaren van een rijksmonument met woonfunctie kunnen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed woonhuissubsidie aanvragen, jaarlijks van 1 maart tot en met 30 april, voor instandhoudingskosten uit het voorgaande kalenderjaar. Het maximale percentage is 38%, als het budget toereikend is. Verduurzaming, comfortverbetering en verfraaiing zijn niet subsidiabel (RCE).
Voor financiering van restauratie is het Nationaal Restauratiefonds het bekende adres. Voor gemeentelijke monumenten kunnen eigen regelingen van de gemeente gelden; vraag daarnaar bij de gemeente.
Een monument kan comfortabel en zuinig worden. Woonhuis Bosschaert laat dat zien: volgens de objectpagina is het huis bij de restauratie aardgasvrij gemaakt, met warmtepompen in een apart bijgebouw, HR++-glas, vloerisolatie, een warm dak en negentig zonnepanelen die vanaf de straat niet zichtbaar zijn. Het energielabel werd B.
Zulke ingrepen vragen om een ontwerp dat het monument respecteert, en bij een monument vaak om een vergunning.
Behoud en verduurzaming kunnen samengaan.
Vrijheid binnen de lijnen
Wonen in een monument betekent niet wonen in een museum. De Braamakkers is volgens de objectpagina nooit uit de familie geweest en wordt nog altijd als zomerhuis gebruikt, met zwemmen, eten op het terras en slapen onder de kap. In Woonhuis Bosschaert is een vleugel die ooit uit motelkamers bestond in gebruik als ruimte voor concerten en bijeenkomsten (objectpagina). Het monument blijft, het leven verandert mee.
